Blog

Bij het verduurzamen van een appartementencomplex gaat veel aandacht naar isolatie. Daken, gevels en vloeren worden beter geïsoleerd, oud glas wordt vervangen en naden en kieren worden verminderd.

Daardoor blijft warmte beter binnen.

Maar er ontstaat ook een belangrijke vervolgvraag: hoe komt voldoende verse lucht de woningen binnen en hoe wordt vochtige en vervuilde lucht afgevoerd?

Het korte antwoord: ventilatie is een essentieel onderdeel van VvE-verduurzaming omdat een beter geïsoleerd en kierdichter gebouw minder ongecontroleerde luchtverversing heeft. Daarom moeten isolatie, kierdichting en ventilatie altijd in samenhang worden bekeken.

Een energiezuinig gebouw moet immers ook een gezond en comfortabel gebouw blijven.

Waarom wordt ventilatie belangrijker na isoleren?

Oudere appartementencomplexen zijn vaak relatief luchtlek.

Via naden, kieren, oudere kozijnen en andere openingen vindt voortdurend luchtuitwisseling plaats. Dat veroorzaakt energieverlies en soms tocht, maar zorgt tegelijkertijd voor een vorm van ongecontroleerde ventilatie.

Wanneer een gebouw wordt gerenoveerd, verandert dat.

Nieuw isolerend glas, betere kozijnen en kierdichting zorgen ervoor dat minder lucht ongecontroleerd naar binnen en buiten stroomt.

Dat is energetisch gunstig.

Maar de noodzakelijke luchtverversing moet vervolgens wel op een goede manier worden georganiseerd.

Hoe beter de gebouwschil wordt, hoe belangrijker een goed functionerend ventilatiesysteem wordt.

Waarom moet een woning eigenlijk ventileren?

In een woning ontstaat voortdurend vocht en vervuiling.

Bewoners ademen, koken en douchen. Was wordt gedroogd en allerlei materialen en huishoudelijke activiteiten beïnvloeden de binnenlucht.

Ventilatie zorgt ervoor dat vervuilde en vochtige lucht wordt afgevoerd en verse buitenlucht wordt aangevoerd.

Onvoldoende ventilatie kan leiden tot een minder prettig binnenklimaat en kan bijdragen aan vocht- en schimmelproblemen.

Daarom is ventilatie geen luxe toevoeging aan verduurzaming.

Het is onderdeel van een goed functionerend gebouw.

Is een kier onder een raam ook ventilatie?

Technisch vindt daardoor luchtuitwisseling plaats, maar het is geen gecontroleerd ventilatiesysteem.

Dat onderscheid is belangrijk.

Bij een oud gebouw kan veel warmte verdwijnen via ongewenste luchtlekken. Bewoners ervaren dit bijvoorbeeld als tocht.

Het doel van verduurzaming is niet om die kieren te behouden omdat het gebouw anders niet ventileert.

Het doel is:

ongecontroleerde luchtlekken verminderen én gecontroleerde ventilatie goed organiseren.

Zo kan het energieverlies worden beperkt zonder de luchtkwaliteit uit het oog te verliezen.

Welke ventilatiesystemen komen voor in appartementencomplexen?

Dat verschilt sterk per bouwperiode en gebouw.

Sommige appartementen zijn voornamelijk afhankelijk van natuurlijke ventilatie. Andere beschikken over mechanische afvoer of een collectief ventilatiesysteem.

Nieuwere of grondig gerenoveerde gebouwen kunnen uitgebreidere systemen hebben waarbij zowel toevoer als afvoer mechanisch wordt geregeld.

Daarom moet een VvE eerst onderzoeken welk systeem aanwezig is en hoe goed dat systeem functioneert.

Pas daarna kan worden bepaald of verbetering nodig is.

Wat is natuurlijke ventilatie?

Bij natuurlijke ventilatie wordt gebruikgemaakt van natuurlijke luchtstromen.

Verse lucht kan bijvoorbeeld via ventilatieroosters binnenkomen, terwijl vervuilde lucht via ventilatiekanalen wordt afgevoerd.

Drukverschillen, wind en temperatuurverschillen spelen daarbij een rol.

Bij verduurzaming is het belangrijk dat zulke voorzieningen niet onbedoeld worden verwijderd of geblokkeerd.

Wanneer oude kozijnen worden vervangen, moet bijvoorbeeld worden nagedacht over de manier waarop daarna voldoende verse lucht wordt aangevoerd.

Wat is mechanische ventilatie?

Bij mechanische ventilatie wordt lucht met behulp van ventilatoren afgevoerd en eventueel toegevoerd.

In veel woningen wordt vervuilde lucht mechanisch afgevoerd uit bijvoorbeeld badkamer, toilet en keuken, terwijl verse lucht via roosters binnenkomt.

Bij oudere systemen kan het interessant zijn om te onderzoeken of ventilatoren, regeling of luchttoevoer verbeterd kunnen worden.

Moderne systemen kunnen vaak slimmer omgaan met de daadwerkelijke ventilatiebehoefte.

Wat is vraaggestuurde ventilatie?

Bij vraaggestuurde ventilatie wordt de hoeveelheid ventilatie aangepast aan de behoefte.

Sensoren kunnen bijvoorbeeld reageren op vocht of de hoeveelheid CO₂ in de binnenlucht.

Daardoor hoeft een systeem niet voortdurend op dezelfde stand te draaien.

Er wordt meer geventileerd wanneer dat nodig is en minder wanneer de ventilatiebehoefte laag is.

Dat kan helpen om binnenluchtkwaliteit en energiegebruik beter met elkaar in balans te brengen.

Wat is ventilatie met warmteterugwinning?

Bij warmteterugwinning, vaak afgekort tot WTW, wordt warmte uit afgevoerde binnenlucht gebruikt om verse buitenlucht voor te verwarmen.

Daardoor gaat minder warmte verloren door ventilatie.

Dit kan energetisch interessant zijn, vooral bij goed geïsoleerde gebouwen.

Maar toepassing in een bestaand appartementencomplex kan technisch ingrijpend zijn.

Er kunnen luchtkanalen, units en andere voorzieningen nodig zijn waarvoor voldoende ruimte beschikbaar moet zijn.

Daarom is WTW niet automatisch de beste oplossing voor iedere bestaande VvE.

Kan iedere VvE overstappen op WTW?

Nee.

Bij nieuwbouw kan een ventilatiesysteem vanaf het ontwerp in het gebouw worden geïntegreerd.

Bij bestaande appartementencomplexen zijn de mogelijkheden afhankelijk van de bestaande kanalen, beschikbare ruimte, woningindeling en bouwkundige constructie.

Soms is een centraal systeem mogelijk. In andere situaties kunnen decentrale oplossingen worden onderzocht.

De technische haalbaarheid moet per gebouw worden bepaald.

Wat gebeurt er als een VvE wel isoleert maar ventilatie vergeet?

Dat kan tot ongewenste situaties leiden.

Wanneer de gebouwschil veel luchtdichter wordt terwijl de ventilatie onvoldoende is, kan vocht minder gemakkelijk worden afgevoerd.

Bewoners kunnen bovendien zelf proberen het binnenklimaat te verbeteren door ramen langdurig open te zetten.

Daarmee kan een deel van de beoogde energiebesparing weer verloren gaan.

Een goed verduurzamingsplan voorkomt daarom dat isolatie en ventilatie als twee losse onderwerpen worden behandeld.

Is ventilatie een verantwoordelijkheid van de VvE?

Dat hangt af van de installatie en de splitsingsakte.

Een appartementencomplex kan zowel gemeenschappelijke als individuele ventilatievoorzieningen hebben.

Collectieve kanalen, dakventilatoren of andere centrale onderdelen kunnen bijvoorbeeld onder verantwoordelijkheid van de VvE vallen, terwijl bepaalde voorzieningen in de woning individueel kunnen zijn.

Controleer daarom altijd welke onderdelen gemeenschappelijk zijn.

Dat is ook belangrijk wanneer een bestaand systeem wordt aangepast.

Waarom moeten ventilatiekanalen worden gecontroleerd?

Een ventilatiesysteem kan alleen goed functioneren wanneer lucht daadwerkelijk kan worden afgevoerd en aangevoerd.

Vervuiling, verstopping, verkeerd afgestelde ventielen of bouwkundige aanpassingen kunnen de werking beïnvloeden.

Daarom kan het bij een renovatie verstandig zijn om niet alleen naar de ventilatie-unit te kijken, maar naar het volledige systeem.

Van toevoeropening tot afvoerkanaal.

Nieuwe kozijnen? Kijk meteen naar ventilatie

Dit is een belangrijk natuurlijk moment.

Wanneer oude kozijnen en glas worden vervangen, kan de luchtdichtheid van woningen aanzienlijk veranderen.

Daarom moet vóór de keuze voor nieuwe kozijnen duidelijk zijn hoe de toevoer van verse lucht daarna wordt geregeld.

Zijn ventilatieroosters nodig?

Bestaat er een ander toevoersysteem?

En past dat bij de gewenste energieprestatie?

Kozijnen, glas, kierdichting en ventilatie horen daarom bij dezelfde technische afweging.

Gevelisolatie? Ook dan ventilatie meenemen

Hetzelfde geldt voor gevelrenovatie.

Een VvE die de thermische kwaliteit van de gevel sterk verbetert, verandert de eigenschappen van het gebouw.

Daarbij moet worden gekeken naar vocht, aansluitingen, koudebruggen en ventilatie.

Een goed isolatieplan kijkt daarom niet alleen naar de dikte of isolatiewaarde van het materiaal, maar naar het functioneren van de gehele gebouwschil.

En bij een warmtepomp?

Ook dan wordt ventilatie relevant.

Een goed geïsoleerd gebouw met een gecontroleerde warmtevraag vormt vaak een betere uitgangspositie voor een energiezuinige warmtevoorziening.

Ventilatie veroorzaakt tegelijkertijd warmteverlies omdat gebruikte binnenlucht wordt vervangen door buitenlucht.

Daarom moeten isolatie, ventilatie en verwarming gezamenlijk worden doorgerekend.

Bij systemen met warmteterugwinning kan een deel van de warmte uit de ventilatielucht worden hergebruikt.

Kost ventileren niet juist energie?

Ventilatie voert inderdaad verwarmde binnenlucht af en brengt koudere buitenlucht naar binnen.

Maar de oplossing is niet om zo weinig mogelijk te ventileren.

Het doel is om precies voldoende en zo efficiënt mogelijk te ventileren.

Daarom kunnen goed ontworpen ventilatiesystemen en slimme regelingen interessant zijn.

Energiezuinigheid mag nooit worden bereikt door noodzakelijke luchtverversing achterwege te laten.

Hoe weet een VvE of de ventilatie goed genoeg is?

Begin met de bestaande situatie.

Welke ventilatiesystemen zijn aanwezig? Hoe oud zijn ze? Functioneren de kanalen? Zijn er klachten over vocht, tocht of binnenlucht? Welke renovaties staan gepland?

Bij een verduurzamingsonderzoek kan vervolgens worden bepaald of het bestaande systeem geschikt blijft wanneer het gebouw beter wordt geïsoleerd.

Dat is belangrijk vóórdat de werkzaamheden worden uitgevoerd.

Kan ventilatie worden opgenomen in het MJOP?

Ja.

Ventilatievoorzieningen en collectieve installaties hebben onderhoud nodig en onderdelen hebben een technische levensduur.

Daarom kunnen inspectie, reiniging, onderhoud en toekomstige vervanging in het MJOP worden opgenomen.

Wanneer een VvE een DMJOP opstelt, kan bovendien worden gekeken hoe toekomstige aanpassingen aan ventilatie samenhangen met isolatie, kozijnen en andere verduurzamingsmaatregelen.

Zo ontstaat één planning voor het gebouw.

Is betere ventilatie een verduurzamingsmaatregel?

Ventilatie draait in de eerste plaats om een gezond binnenklimaat.

Maar de manier waarop wordt geventileerd heeft ook invloed op het energiegebruik.

Een verouderde installatie vervangen door een efficiënter systeem, ventilatie beter regelen of warmte terugwinnen uit afgevoerde lucht kan onderdeel zijn van een bredere verduurzamingsstrategie.

Het doel is daarbij steeds hetzelfde:

voldoende verse lucht met zo weinig mogelijk onnodig energieverlies.

Eerst isoleren én ventileren als één geheel bekijken

Voor een VvE is het daarom verstandig om ventilatie niet pas te onderzoeken nadat het gebouw is geïsoleerd.

Neem het onderwerp vanaf het begin mee.

Worden glas en kozijnen vervangen? Kijk naar de luchttoevoer.

Wordt de gevel geïsoleerd? Onderzoek de gevolgen voor vocht en ventilatie.

Wordt een warmtepomp overwogen? Neem ook het ventilatieverlies mee in de berekening van de toekomstige warmtevraag.

VvEenergie helpt VvE’s om deze onderdelen niet afzonderlijk te bekijken, maar als één samenhangend gebouwsysteem.

Want goed verduurzamen betekent niet simpelweg zoveel mogelijk warmte binnenhouden.

Het betekent: energie besparen én zorgen dat het appartementencomplex comfortabel, gezond en technisch goed blijft functioneren.